اشکانیان از ۲۴۷ پیش از میلاد تا ۲۲۴ میلادی نزدیک به پنج سده بر ایران فرمان راندند و رقیب سرسخت روم در مشرق زمین بودند. اما دور و برش پر از باورهای غلط است؛ باورهایی که از دهانِ دهان میپیچند و کار را سختتر میکنند. اشکانیان حلقهٔ گمشدهٔ تاریخ ایران میان هخامنشیان و ساسانیاناند و اسطورهٔ جنگاوریشان با روم زنده است. در این صفحه، رایجترین آنها را یکییکی بررسی میکنیم.
چرا این باورهای غلط ساخته میشوند؟
ذهن ما به میانبر علاقه دارد؛ یک جملهٔ ساده و تکرارشونده، راحتتر از یک واقعیت پیچیده منتقل میشود. اشکانیان از ۲۴۷ پیش از میلاد تا ۲۲۴ میلادی نزدیک به پنج سده بر ایران فرمان راندند و رقیب سرسخت روم در مشرق زمین بودند. — دقیقاً همین پیچیدگی است که دامن به تفسیرهای سادهانگارانه میدهد.
باورها و حقیقتها
باور 1: «گمانکردن که اشکانیان فقط جنگجویان بیفرهنگ بودند؛ سکه و آثارشان خلافش را نشان میدهد»
حقیقت: شکست کراسوس در نبرد حران درخشانترین پیروزی نظامی اشکانیان بر روم بود
چرا این باور رایج است؟ چون در یک نمونهٔ محدود دیده شده و تعمیم داده شده است؛ اما با شواهد گستردهتر، این تصویر کامل نیست.
باور 2: «تصور اینکه سقوط اشکانی یکشبه رخ داد؛ فرسایش تدریجی و جنگ خاندانها آن آورد»
حقیقت: تیراندازی به عقب در حین حرکت، تاکتیک جاودانهٔ سواران پارتی در جهان باستان بود
چرا این باور رایج است؟ چون در یک نمونهٔ محدود دیده شده و تعمیم داده شده است؛ اما با شواهد گستردهتر، این تصویر کامل نیست.
باور 3: «باور اینکه «تیر پارتی» افسانهای تمامعیار است؛ تاکتیکی واقعی و کارآمد در میدان بود»
حقیقت: ساختار سیاسی اشکانی بر خاندانهای بزرگ و شاهان محلی نیمهمستقل استوار بود
چرا این باور رایج است؟ چون در یک نمونهٔ محدود دیده شده و تعمیم داده شده است؛ اما با شواهد گستردهتر، این تصویر کامل نیست.
چه چیزی به جای این باورها؟
- شکست کراسوس در نبرد حران درخشانترین پیروزی نظامی اشکانیان بر روم بود
- تیراندازی به عقب در حین حرکت، تاکتیک جاودانهٔ سواران پارتی در جهان باستان بود
- ساختار سیاسی اشکانی بر خاندانهای بزرگ و شاهان محلی نیمهمستقل استوار بود
- سکههای اشکانی روایتگر تداوم فرهنگ ایرانی و آمیزهٔ آن با میراث یونانیاند
منابع معتبر برای فهم درست
| منبع / ابزار | چه استفادهای؟ |
|---|---|
| کتاب تاریخ اشکانیان | مرور پنج سده فرمانروایی پارتها |
| موزههای سکه و باستانشناسی | مطالعهٔ سکهها و یافتههای عصر اشکانی |
| بازدید از تپهٔ هگمتانه همدان | دیدن پایتخت کهن اشکانی در ایران |
| مستندهای باستانشناسی | آشنایی با پژوهشهای عصر اشکانی |
پرسشهایی که از این باورها میماند
چرا از اشکانیان کمتر از هخامنشیان میدانیم؟
تاریخنویسان باستانی بیشتر در خدمت روم و سپس ساسانیان بودند و از دید دشمن یا جانشین روایت کردهاند؛ دانش ما بر سکهشناسی و باستانشناسی تکیه دارد.
«تیر پارتی» یا شکار پارتی چیست؟
سوارکار اشکانی در حین گریز به سمت تعقیبکننده تیر میانداخت و همین جنگافزار روانی، دشمنی که گمان فرار میکرد را غافلگیر میکرد.
رابطهٔ اشکانیان و روم چگونه بود؟
قرنها هممرز و درگیر بر سر ارمنستان و بینالنهرین بودند اما در فاصلهٔ جنگها تجارت و دیپلماسی و تبادل فرهنگی هم جریان داشت.
حرف آخر
نکتهٔ اصلی این نوشته دربارهٔ اشکانیان ساده بود: کوچک شروع کنید، منظم ادامه بدهید و از تجربهٔ دیگران عبور کنید. این صفحه را نشانهگذاری کنید؛ فهرستها وقتی دوباره خوانده شوند، نیمی از ارزششان را برمیگردانند.
دیدگاهها
۰ دیدگاههنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید.