قاجارها از ۱۱۶۸ تا ۱۳۰۴ خورشیدی بر ایران فرمان راندند؛ دورانی از جدا شدن سرزمینها و همزمان آغاز تجدد، عکاسی، چاپ، مدارس نوین و مشروطه. چهرهٔ اصلی ایران امروز از مرزها و پایتخت گرفته تا اداره و مطبوعات، در دورهٔ قاجار شکل گرفت. در این نوشته، یک قدم عمیقتر از توضیحهای همیشگی میرویم و جنبههایی را بررسی میکنیم که معمولاً از دید پنهان میمانند.
تصویر کلی
قاجارها از ۱۱۶۸ تا ۱۳۰۴ خورشیدی بر ایران فرمان راندند؛ دورانی از جدا شدن سرزمینها و همزمان آغاز تجدد، عکاسی، چاپ، مدارس نوین و مشروطه. آنچه امروز میدانیم:
- عهدنامههای گلستان و ترکمانچای در جنگهای ایران و روسیه بخشهایی از قلمرو ایران را جدا کرد
- نزدیک به پنجاه سال سلطنت ناصرالدین شاه از درازترین پادشاهیهای تاریخ ایران است
- دارالفنون نخستین مدرسهٔ نوین ایران به کوشش امیرکبیر گشایش یافت
زوایای کمتر دیدهشده
نگاه 1
عکاسی و چاپ سنگی و روزنامهنگاری در همین دوره وارد ایران و ریشه دواند
نگاه 2
جنبش تنباکو و فتوای میرزای شیرازی نخستین پیروزی افکار عمومی در برابر امتیاز خارجی بود
نگاه 3
کاخ گلستان و آینهکاری و نقاشی قاجاری چهرهای تازه به هنر و معماری ایران داد
یعنی چه کار کنیم؟
برای استفادهٔ هوشمندانه، این اقدامات منطقیاند:
- اصول پایهٔ دورهٔ قاجار را محکم کنید؛ فونداسیون ثابت میماند
- هر فصل یکی از منابع معرفیشده را عمیقتر بشناسید
- تغییرات را دنبال کنید اما با عجله دنبال هر موج نروید
- دانش را با تمرین روزمره تثبیت کنید
منابع برای مطالعهٔ بیشتر
| منبع / ابزار | چه استفادهای؟ |
|---|---|
| کاخ موزهٔ گلستان | دیدن معماری و آینهکاری دربار قاجار |
| آلبومهای عکس قاجاری | مطالعهٔ زندگی روزمره در نخستین عکسهای ایران |
| کتاب تاریخ قاجار | مرور بیش از یک قرن تحول و بحران |
| مستندهای تاریخ معاصر | تصویرسازی از جامعهٔ ایران آن روزگار |
اشتباهات رایج در این مسیر
- گمانکردن که همهٔ شاهان قاجار یکسان بودند؛ هر یک با اقتضائات و چهرههای متفاوت حکم راندند
- تصور اینکه ایران قاجاری هیچ تحولی نداشت؛ مدرسه و مطبوعات و عکاسی همین دوره آمد
- باور اینکه مرزهای ایران همیشه همین بوده است؛ جنگهای آن دوره بخشهایی را از ایران جدا کرد
پرسشهای پرتکرار
چرا امیرکبیر به قتل رسید؟
اصلاحات و اقتدار فزایندهٔ امیرکبیر با منافع قدرتمندان دربار و نظر بیگانگان در تضاد افتاد و سرانجام به دستور دربار در حمام فین کاشان از میان برداشته شد.
دارالفنون چه اهمیتی داشت؟
دارالفنون نخستین مدرسهٔ نوین ایران بود که با همت امیرکبیر و با آموزگاران اروپایی، پزشک و مهندس و مترجم تربیت کرد و سرآغاز آموزش مدرن شد.
امتیاز نفت چه زمانی داده شد؟
مظفرالدین شاه در سال ۱۲۸۰ خورشیدی امتیاز جستوجو و استخراج نفت جنوب را به یک سرمایهدار انگلیسی داد؛ ریشهٔ داستان نفت ایران همان قرارداد است.
جمعبندی
در این نوشته تلاش کردیم تصویری واقعبینانه و کاربردی از دورهٔ قاجار ارائه کنیم. قدم بعدی با شماست: یکی از نکتههای همین صفحه را انتخاب کنید و همین امروز اجرایش کنید.
دیدگاهها
۰ دیدگاههنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید.