دورهٔ قاجار؛ حقیقت در برابر شایعه

فهرست مطالب (6 بخش)

قاجارها از ۱۱۶۸ تا ۱۳۰۴ خورشیدی بر ایران فرمان راندند؛ دورانی از جدا شدن سرزمین‌ها و همزمان آغاز تجدد، عکاسی، چاپ، مدارس نوین و مشروطه. اما دور و برش پر از باورهای غلط است؛ باورهایی که از دهانِ دهان می‌پیچند و کار را سخت‌تر می‌کنند. چهرهٔ اصلی ایران امروز از مرزها و پایتخت گرفته تا اداره و مطبوعات، در دورهٔ قاجار شکل گرفت. در این صفحه، رایج‌ترین آنها را یکی‌یکی بررسی می‌کنیم.

چرا این باورهای غلط ساخته می‌شوند؟

ذهن ما به میان‌بر علاقه دارد؛ یک جملهٔ ساده و تکرارشونده، راحت‌تر از یک واقعیت پیچیده منتقل می‌شود. قاجارها از ۱۱۶۸ تا ۱۳۰۴ خورشیدی بر ایران فرمان راندند؛ دورانی از جدا شدن سرزمین‌ها و همزمان آغاز تجدد — دقیقاً همین پیچیدگی است که دامن به تفسیرهای ساده‌انگارانه می‌دهد.

باورها و حقیقت‌ها

باور 1: «گمان‌کردن که همهٔ شاهان قاجار یکسان بودند؛ هر یک با اقتضائات و چهره‌های متفاوت حکم راندند»

حقیقت: عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای در جنگ‌های ایران و روسیه بخش‌هایی از قلمرو ایران را جدا کرد

چرا این باور رایج است؟ چون در یک نمونهٔ محدود دیده شده و تعمیم داده شده است؛ اما با شواهد گسترده‌تر، این تصویر کامل نیست.

باور 2: «تصور اینکه ایران قاجاری هیچ تحولی نداشت؛ مدرسه و مطبوعات و عکاسی همین دوره آمد»

حقیقت: نزدیک به پنجاه سال سلطنت ناصرالدین شاه از درازترین پادشاهی‌های تاریخ ایران است

چرا این باور رایج است؟ چون در یک نمونهٔ محدود دیده شده و تعمیم داده شده است؛ اما با شواهد گسترده‌تر، این تصویر کامل نیست.

باور 3: «باور اینکه مرزهای ایران همیشه همین بوده است؛ جنگ‌های آن دوره بخش‌هایی را از ایران جدا کرد»

حقیقت: دارالفنون نخستین مدرسهٔ نوین ایران به کوشش امیرکبیر گشایش یافت

چرا این باور رایج است؟ چون در یک نمونهٔ محدود دیده شده و تعمیم داده شده است؛ اما با شواهد گسترده‌تر، این تصویر کامل نیست.

چه چیزی به جای این باورها؟

  • عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای در جنگ‌های ایران و روسیه بخش‌هایی از قلمرو ایران را جدا کرد
  • نزدیک به پنجاه سال سلطنت ناصرالدین شاه از درازترین پادشاهی‌های تاریخ ایران است
  • دارالفنون نخستین مدرسهٔ نوین ایران به کوشش امیرکبیر گشایش یافت
  • عکاسی و چاپ سنگی و روزنامه‌نگاری در همین دوره وارد ایران و ریشه دواند

منابع معتبر برای فهم درست

منبع / ابزار چه استفاده‌ای؟
کاخ موزهٔ گلستان دیدن معماری و آینه‌کاری دربار قاجار
آلبوم‌های عکس قاجاری مطالعهٔ زندگی روزمره در نخستین عکس‌های ایران
کتاب تاریخ قاجار مرور بیش از یک قرن تحول و بحران
مستندهای تاریخ معاصر تصویرسازی از جامعهٔ ایران آن روزگار

پرسش‌هایی که از این باورها می‌ماند

چرا امیرکبیر به قتل رسید؟

اصلاحات و اقتدار فزایندهٔ امیرکبیر با منافع قدرتمندان دربار و نظر بیگانگان در تضاد افتاد و سرانجام به دستور دربار در حمام فین کاشان از میان برداشته شد.

دارالفنون چه اهمیتی داشت؟

دارالفنون نخستین مدرسهٔ نوین ایران بود که با همت امیرکبیر و با آموزگاران اروپایی، پزشک و مهندس و مترجم تربیت کرد و سرآغاز آموزش مدرن شد.

امتیاز نفت چه زمانی داده شد؟

مظفرالدین شاه در سال ۱۲۸۰ خورشیدی امتیاز جست‌وجو و استخراج نفت جنوب را به یک سرمایهدار انگلیسی داد؛ ریشهٔ داستان نفت ایران همان قرارداد است.

جمع‌بندی

در این نوشته تلاش کردیم تصویری واقع‌بینانه و کاربردی از دورهٔ قاجار ارائه کنیم. قدم بعدی با شماست: یکی از نکته‌های همین صفحه را انتخاب کنید و همین امروز اجرایش کنید.

حامد لطف

طراح و توسعه‌دهندهٔ وب؛ تجربهٔ ساخت پرتال‌ها، فروشگاه‌ها و پلتفرم‌های آموزشی. اینجا تجربه‌های واقعی کار را می‌نویسم — از طراحی و کد تا سئو و ابزارها.

پروژه دارم ↖
SPONSORED · تبلیغ

آموزش رایگان + سرمایه ترید

آموزش کاملا رایگان سیستم محور فارکس , کریپتو و بورس ایران همراه با سرمایه ترید

شروع رایگان ↖

دیدگاه‌ها

۰ دیدگاه

هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید.

دیدگاه خود را بنویسید

نظرات پس از بررسی منتشر می‌شوند؛ ایمیل شما هیچ‌جایی نمایش داده نمی‌شود.
ادامهٔ مسیر

بیشتر بخوانید.

همهٔ «دانستنی‌ها» ↖
دانستنی‌ها

شروع سریع با ابن‌سینا و قانون در طب در ۱۵ دقیقه

ابوعلی حسین ابن‌سینا، پزشک و فیلسوف ایرانی سدهٔ چهارم و پنجم هجری است که دانشنامهٔ «قانون در طب» او تا سده‌ها در دانشگاه‌های اروپا تدریس می‌شد. راهنمای کاربردی و کامل — شروع سریع در بلاگ حامد لطف.

۱ اسفند۲ دقیقه مطالعه