قاجارها از ۱۱۶۸ تا ۱۳۰۴ خورشیدی بر ایران فرمان راندند؛ دورانی از جدا شدن سرزمینها و همزمان آغاز تجدد، عکاسی، چاپ، مدارس نوین و مشروطه. اما دور و برش پر از باورهای غلط است؛ باورهایی که از دهانِ دهان میپیچند و کار را سختتر میکنند. چهرهٔ اصلی ایران امروز از مرزها و پایتخت گرفته تا اداره و مطبوعات، در دورهٔ قاجار شکل گرفت. در این صفحه، رایجترین آنها را یکییکی بررسی میکنیم.
چرا این باورهای غلط ساخته میشوند؟
ذهن ما به میانبر علاقه دارد؛ یک جملهٔ ساده و تکرارشونده، راحتتر از یک واقعیت پیچیده منتقل میشود. قاجارها از ۱۱۶۸ تا ۱۳۰۴ خورشیدی بر ایران فرمان راندند؛ دورانی از جدا شدن سرزمینها و همزمان آغاز تجدد — دقیقاً همین پیچیدگی است که دامن به تفسیرهای سادهانگارانه میدهد.
باورها و حقیقتها
باور 1: «گمانکردن که همهٔ شاهان قاجار یکسان بودند؛ هر یک با اقتضائات و چهرههای متفاوت حکم راندند»
حقیقت: عهدنامههای گلستان و ترکمانچای در جنگهای ایران و روسیه بخشهایی از قلمرو ایران را جدا کرد
چرا این باور رایج است؟ چون در یک نمونهٔ محدود دیده شده و تعمیم داده شده است؛ اما با شواهد گستردهتر، این تصویر کامل نیست.
باور 2: «تصور اینکه ایران قاجاری هیچ تحولی نداشت؛ مدرسه و مطبوعات و عکاسی همین دوره آمد»
حقیقت: نزدیک به پنجاه سال سلطنت ناصرالدین شاه از درازترین پادشاهیهای تاریخ ایران است
چرا این باور رایج است؟ چون در یک نمونهٔ محدود دیده شده و تعمیم داده شده است؛ اما با شواهد گستردهتر، این تصویر کامل نیست.
باور 3: «باور اینکه مرزهای ایران همیشه همین بوده است؛ جنگهای آن دوره بخشهایی را از ایران جدا کرد»
حقیقت: دارالفنون نخستین مدرسهٔ نوین ایران به کوشش امیرکبیر گشایش یافت
چرا این باور رایج است؟ چون در یک نمونهٔ محدود دیده شده و تعمیم داده شده است؛ اما با شواهد گستردهتر، این تصویر کامل نیست.
چه چیزی به جای این باورها؟
- عهدنامههای گلستان و ترکمانچای در جنگهای ایران و روسیه بخشهایی از قلمرو ایران را جدا کرد
- نزدیک به پنجاه سال سلطنت ناصرالدین شاه از درازترین پادشاهیهای تاریخ ایران است
- دارالفنون نخستین مدرسهٔ نوین ایران به کوشش امیرکبیر گشایش یافت
- عکاسی و چاپ سنگی و روزنامهنگاری در همین دوره وارد ایران و ریشه دواند
منابع معتبر برای فهم درست
| منبع / ابزار | چه استفادهای؟ |
|---|---|
| کاخ موزهٔ گلستان | دیدن معماری و آینهکاری دربار قاجار |
| آلبومهای عکس قاجاری | مطالعهٔ زندگی روزمره در نخستین عکسهای ایران |
| کتاب تاریخ قاجار | مرور بیش از یک قرن تحول و بحران |
| مستندهای تاریخ معاصر | تصویرسازی از جامعهٔ ایران آن روزگار |
پرسشهایی که از این باورها میماند
چرا امیرکبیر به قتل رسید؟
اصلاحات و اقتدار فزایندهٔ امیرکبیر با منافع قدرتمندان دربار و نظر بیگانگان در تضاد افتاد و سرانجام به دستور دربار در حمام فین کاشان از میان برداشته شد.
دارالفنون چه اهمیتی داشت؟
دارالفنون نخستین مدرسهٔ نوین ایران بود که با همت امیرکبیر و با آموزگاران اروپایی، پزشک و مهندس و مترجم تربیت کرد و سرآغاز آموزش مدرن شد.
امتیاز نفت چه زمانی داده شد؟
مظفرالدین شاه در سال ۱۲۸۰ خورشیدی امتیاز جستوجو و استخراج نفت جنوب را به یک سرمایهدار انگلیسی داد؛ ریشهٔ داستان نفت ایران همان قرارداد است.
جمعبندی
در این نوشته تلاش کردیم تصویری واقعبینانه و کاربردی از دورهٔ قاجار ارائه کنیم. قدم بعدی با شماست: یکی از نکتههای همین صفحه را انتخاب کنید و همین امروز اجرایش کنید.
دیدگاهها
۰ دیدگاههنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید.